TABLICE I POMNIKI W RAWICZU

RAWICZ, ul Rynek 1 Ratusz /górny hol Ratusza – ściana północna – na wys.170cm - tablica z szarego marmuru dwóch ofiar hitlerowskich napisem wielkość tablicy 55x75cm Napis na tablicy: /po lewej stronie znak krzyża/ „KU PAMIĘCI JÓZEFA SIERAKOWSKIEGO REFERENTA PODATKOWEGO I KAZIMIERZA TOMIAKA ŁAWNIKA ZARZĄDU MIEJSKIEGO, KTÓRZY ZGINĘLI ZA WIARĘ, OJCZYZNĘ I NIEPODLEGŁOŚĆ Z RĄK HITLEROWSKICH ZBRODNIARZY”.

RAWICZ, ul Rynek 1 Ratusz – południowa ściana zewnętrzna budynku na wysokości 2m od poziomu chodnika Tablica – odlew pomalowany w kolorze złotym. Tablica zmieniona. Uroczyste odsłonięcie pierwszej tablicy miała miejsce w 1953r. na 10-lecie PRL. Napis na tablicy: „PAMIĘCI OBYWATELI: CYBURSKI STEFAN – 22 LATA Z RAWICZA, DĄBROWICZ WŁADYSŁAW – 18 LAT Z WYDAW, ROBASZYŃSKI FRANCISZEK – 23 LATA Z PIASKÓW, SZUKALSKI WINCENTY – 37 LAT ZE SŁUPI KAPITULNEJ, SZWARC KAZIMIERZ – 17 LAT Z RAWICZA, TATAREK JAN 22 LATA Z ZAORLA, TYCA JAN – 26 LAT Z OSTÓJ, KTÓRZY W DNIU 19.VIII.1921R. ZGINĘLI PODCZAS MANIFESTACJI ROBOTNICZYCH W RAWICZU. W 65 ROCZNICĘ MIESZKAŃCY MIASTA RAWICZA.”

Rawicz, ul. Kościelna Kościół Farny - ściana zachodnia przy prawym bocznym wejściu do kruchty kościelnej. Tablica z czarnego marmuru polerowanego rozmiar 82x44 cm - w poziomie. Napis na tablicy: /w środku znak krzyża/ „Ś.P. Bohaterom Męczennikom politycznyM pomordowanym za wiarę, ojczyznę i niepodległość w hitlerowskich więzieniach, w obozach koncentracyjnych Polski Związek Byłych Więźniów Politycznych w Rawiczu 9.11.1947” po lewej stronie na tle krzyża odznaka związkowa. (

RAWICZ, ul. Ignacego Buszy 3a, Kościół pod wezwaniem Św. Andrzeja Boboli – kruchta po prawej stronie kratowanych drzwi do nawy – dwuczęściowa tablica z brązu wmurowana w tynk. Tablica pamiątkowa z brązu /mosiądzu/ 2 części – górna trapezowa, dolna prostokątna tworzą całość. GÓRNA CZĘŚĆ TABLICY TRAPEZ PODSTAWA 54CM APOTEOZA WALKI: ŻOŁNIERZE Z KARABINAMI W ATAKU NA TLE ORLA. DOLNA CZĘŚĆ PROSTOKĄTNA – PODSTAWA 54CM MIĘDZY DWOMA EMBLEMATAMI /ODDZ. PUŁK./ ORZEŁ PO LEWEJ STRONIE I KRZYŻ. PO PRAWEJ STRONIE 1939-1945 I NAPIS PONIŻEJ: „W HOŁDZIE POLEGŁYM NA POLACH BITEW ŻOŁNIERZOM 55 POZNAŃSKIEGO PUŁKU PIECHOTY Z LESZNA WIELKOPOLSKIEGO POTOMNYM KU PAMIĘCI TOWARZYSZE BRONI.”

Rawicz, ul. 17 Stycznia mur więzienia w Rawiczu Tablica upamiętniająca śmierć Kazimierza Pużaka więźnia rawickiego więzienia Napis na tablicy: „Kazimierz Pużak 1883-1950 Jeden z Przywódców Polski Podziemnej 1944-1945 sądzony w moskiewskim procesie szesnastu zamęczony w tutejszym więzieniu w 50 rocznicę śmierci Rawiczanie”. Autor projektu: Roman Dworak.

Rawicz, ul. 17 Stycznia 28 mur zakładu karnego. Tablica pamiątkowa poświęcona ofiarom faszyzmu i stalinizmu odlana z nierdzewnej stali – mosiądzu. Odsłonięcie 03 maja 1991r. Napis na tablicy: „Ofiarom terroru stalinowskiego patriotom polskim zamęczonym w rawickim więzieniu w latach 1945-1956”.

Rawicz, ul. 17 Stycznia 28 mur zakładu karnego. Tablica pamiątkowa mosiężna odlewana, patynowana o wymiarach 1000x600mm. Odsłonięcie 08 maja 2018 r. Napis na tablicy: „W hołdzie ofiarom niemieckiego narodowego socjalizmu - pomordowanym i zamęczonym w tym więzieniu w latach 1939 - 1945 - Polakom i Żydom. Mieszkańcy Rawicza”. Autorzy projektu tablicy: Barbara Szumna, Tomasz Bzdęga. Inicjator: Antoni Kośmider.

 

RAWICZ ul. Bobrowskiego 9. Tablica emaliowana na blasze żeliwnej z napisem, odsłonięta na uroczystości nadania nazwy ulicy Stefana Bobrowskiego 12.04.1976. Napis na tablicy: STEFAN BOBROWSKI 17.I.1840 – 12.04.1863 CZŁONEK CENTRALNEGO KOMITETU POWSTANIA STYCZNIOWEGO, NACZELNIK MIASTA WARSZAWY – FAKTYCZNY KIEROWNIK WALKI W PIERWSZYM OKRESIE POWSTANIA – PRZYWÓDCA CZERWONYCH” ZGINĄŁ W SPROWOKOWANYM PRZEZ BIAŁYCH POJEDYNKU W LESIE ŁASZCZYŃSKIM. GRÓB JEGO ZNAJDUJE SIĘ NA CMENTARZU W ŁASZCZYNIE.

Rawicz, ul. Ogrodnicza. Pomnik - głaz poświęcony Ofiarom faszyzmu i stalinizmu oraz tablica poświęcona ofiarom komunizmu. Z okazji III Zjazdu Więźniów Politycznych dołożono tablicę Odsłonięcie 11.11.1991r. i 1998r. Napis na pomniku: „Cześć pamięci powstańcom i patriotom polskim zamęczonym w rawickim więzieniu przez hitlerowskich i stalinowskich oprawców w latach 1939-1945, 1945-1956”. Napis na tablicy: „Zamęczonym i pomordowanym w hołdziE i pamięci współwięźniowie i uczestnicy Ogólnopolskich Zjazdów Więźniów Politycznych reżimu komunistycznego 03.05.1991, 16.06.1995, 19.09.1998, 16.06.2001. ZWOPS oddz. Wielkopolska-Poznań, Zarząd Miasta i Gminy Rawicz”.

Rawicz PLANTY ul. Wały Powstańców Wielkopolskich. Obelisk poświęcony Leonowi Nowakowi. Na obelisku tablica z napisem o treści: „LEONOWI NOWAKOWI 1905 – 1987 ZASŁUŻONEMU DLA ZIEMI RAWICKIEJ: NAUCZYCIELOWI, DZIAŁACZOWI SPOŁECZNEMU I KULTURALNEMU, KRAJOZNAWCY, PRZEWODNIKOWI TURYSTYCZNEMU. TURYSTYCZNEMU O/PTTK, TPR, NAUCZYCIELE.” A.D. 1993.

Rawicz PLANTY, ul. Kościuszki Pomnik Żołnierza Polskiego. Przedstawia żołnierza polskiego na cokole z granitu, na południowej ścianie cokołu orzeł w koronie. Na zachodniej ścianie cokołu tablica pamiątkowa Napis na tablicy: „POLEGŁYM ZA OJCZYZNĘ WYCHOWANKÓW RAWICKIEGO KORPUSU KADETÓW” . Na wschodniej ścianie cokołu tablica pamiątkowa poświęcona powstańcom wielkopolskim. Napis: „POWSTAŃCOM WIELKOPOLSKIM 1918-1919 MIESZKAŃCY ZIEMI RAWICKIEJ GRUDZIEŃ 2008”).

  • przed pomnikiem tablice napisowe wykonane z granitu. Napisy na tablicach: „ŻOŁNIERZOM Z ZIEMI RAWICKIEJ POLEGŁYM NA FRONTACH II WOJNY ŚWIATOWEJ W 60 ROCZNICĘ ZAKOŃCZENIA WOJNY MIESZKAŃCY GMINY RAWICZ. 8 MAJA 2005 ROKU” /zmiana w 2005r./, „BOHATERSKIEMU ŻOŁNIERZOWI POLSKIEMU ZA WALKĘ O POLSKĘ”, „BOJOWNIKOM POWSTAŃ NARODOWYCH O WOLNĄ I NIEPODLEGŁĄ POLSKĘ”
  • północna strona Pomnika Żołnierza. Tablica pamiątkowa położona na postumencie wykonana z czarnego granitu 50x70cm. Wykonano z okazji Zjazdu Więźniów Politycznych. Odsłonięcie: 16.06.2001. Napis: „W hołdzie i pamięci Żołnierzom, którzy w latach 1945-1956 trwali w walce o niepodległość Polski. Mieszkańcy Rawicza, Współtowarzysze walki Z.W.P.O.S. Poznań- Rawicz 16.06.2001”. Inicjatorzy: Wehmann i Purzyński.
  • północna strona Pomnika Żołnierza po lewej stronie. Tablica pamiątkowa poświęcona harcerzom położona na postumencie. Napis na tablicy: „HARCERKOM, HARCERZOM POLEGŁYM ZA OJCZYZNĘ. CZUWAJ. ZHP HUFIEC RAWICZ.”
  • północna strona Pomnika Żołnierza po prawej stronie. Tablica pamiątkowa poświęcona Sybirakom położona na postumencie. Napis na tablicy: „1939 – 1956 ZMARŁYM PAMIĘĆ ŻYJĄCYM POJEDNANIE”

RAWICZ Grota Roweckiego - Szpital Powiatowy główny gmach dawnego Korpusu Kadetów przed wojną – na południowej ścianie w części przed głównym wejściem dwie tablice pamiątkowe:

  • Tablica poświęcona Łukaszowi Cieplińskiemu.

„1 MARCA 1951 ROKU ZOSTAŁ „…ZAMORDOWANY ZA WIARĘ ŚWIĘTĄ JAKO POLAK ZA OJCZYZNĘ I JAKO CZŁOWIEK ZA PRAWDĘ I SPRAWIEDLIWOŚĆ…” PŁK CIEPLIŃSKI PS. „PŁUG” PREZES IV ZARZĄDU ZRZESZENIA „WOLNOŚĆ I NIEZAWISŁOŚĆ” ABSOLWENT KORPUSU KADETÓW W RAWICZU. CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI”

  • Tablica pamiątkowa z brązu 85x105cm w pionie o wadze 200 kg wmurowana 25.09.1979r. odsłonięta z okazji 2-dniowego Zjazdu Kadetów w Rawiczu 25-26.08.1979 r. Napis na tablicy: „RAWICZ 1.09.1979 WYCHOWAWCOM, WYCHOWANKOM, DOWÓDCOM KORPUSÓW KADETÓW, KTÓRZY ŻYCIE ODDALI ZA UKOCHANĄ POLSKĘ KOLEDZY”. Całość w oprawie – ornamencie z liści laurowych z 4 znakami i orłem.

RAWICZ, ul. Grota Roweckiego pomnik przed obecnym Dziennym Domem Samopomocy. Pomnik. Napis na pomniku: „TU W BYŁYCH KOSZARACH W 1920 ROKU MIEŚCIŁ SIĘ LAZARET, W KTÓRYM PRZEBYWALI RANNI ŻOŁNIERZE POLSCY W WOJNIE POLSKO – BOLSZEWICKIEJ. W IMIENIU SPOŁECZEŃSTWA ZIEMI RAWICKIEJ ZARZĄD MIEJSKI GMINY RAWICZ. 15.08.2000”.

RAWICZ, Plac Wolności – Pomnik z popiersiem Tadeusza Kościuszki wykonanym przez Zbigniewa Łukowiaka.

Rawicz, Planty przed I LO – Pomnik Papieża św. Jana Pawła II. Odsłonięty w rocznicę kanonizacji 27.04.2014 r.

POMNIKI I TABLICE NA CMENTARZU PARAFIALNYM W RAWICZU

Kwatera nr 25 „za murem”. Tablica Pamiątkowa – kopia tablicy z muru Zakładu Karnego - poświęcona ofiarom faszyzmu i stalinizmu odlana z nierdzewnej stali. Odsłonięcie 03.05.1991r. Napis na tablicy: „Ofiarom terroru stalinowskiego, patriotom zamęczonym i zmarłym w rawickim więzieniu w latach 1945 - 1956”.

Kwatera nr 25 „za murem”. Głaz ze znakiem Polski Walczącej. Znak „Polska Walcząca” i data 1945-1956.

Nowa część cmentarza na wzniesieniu. Krzyż poświęcony ofiarom Katania Na krzyżu tablica z napisem: „PAMIĘCI RAWICZAN POMORDOWANYCH W KATYNIU” Na postumencie pod krzyżem napis „KATYŃ 1940”. Obok Krzyża Katyńskiego pomnik poświęcony ofiarom katastrofy smoleńskiej. (do zrobienia)

Ściana kaplicy cmentarnej.

  • tablice z czarnego granitu z nazwiskami więźniów politycznych z lat 1939-45. Napis na tablicy:„605 NAZWISK WIĘŹNIÓW STRACONYCH LUB ZMARŁYCH W CZASIE OKUPACJI HITLEROWSKIEJ POCHOWANYCH NA TYM CMENTARZU.”
  • Tablice z czarnego granitu z nazwiskami więźniów politycznych w latach 1945-56 Odsłonięcie: 18.06.1995 r. Napis: „141 więźniów politycznych zamordowanych lub zmarłych w więzieniu w Rawiczu w latach 1945-1956”. Poprzednia tablica wykonana z metalu autorstwa Antoniego Suchaneckiego. Inicjatorem byli Ojcowie Żywego Różańca w Rawiczu.

KWATERA NR 16 BLISKO DZWONNICY. Pomnik ofiar hitlerowskich, betonowy, wyłożony płytkami lastrykowymi, z orłem polskim i tablicą marmurową położoną na poduszce w formie książki. Postawiony był po II wojnie światowej. Napis na tablicy: „WIECZNA CHWAŁA SYNOM NARODU POLSKIEGO, KTÓRZY POD TERROREM HITLEROWSKIM W LATACH 1940 – 1945 CIERPIELI I ZGINĘLI ZA OJCZYZNĘ”.

KWATERA OFIAR WOJNY POLSKO-BOLSZEWICKIEJ ORAZ WIELKIEJ WOJNY. Obelisk /Pomnik/ z czarnego granitu na podstawie betonowej z kaskadą schodów z kostki brukowej w alejce. Na obelisku tablica z napisem. Przedwojenny obelisk zniszczyli hitlerowcy. Na tym miejscu po II wojnie światowej postawiono drugi. Napis: „Wyrazy Hołdu dla spoczywających tu Powstańców Wielkopolskich z r. 1918-1919 Żołnierzy Wojska Polskiego i bYŁYCH Więźniów Politycznych walczących o wolność Ojczyzny”.

KWATERA OFIAR WOJNY POLSKO-BOLSZEWICKIEJ ORAZ WIELKIEJ WOJNY. Tablica z czarnego granitu upamiętniająca żołnierzy wojny polsko - bolszewickiej po lewej stronie obelisku. Napis na tablicy: „W hołdzie i ku pamięci żołnierzy - bohaterów wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku, zmarłych w rawickim lazarecie. Bóg - Honor - Ojczyzna. Rawiczanie, 15 sierpnia 2005 roku”. (do zrobienia)

POMNIKI I TABLICE W GMINIE RAWICZ

LAS ŁASZCZYŃSKI koło Żylic ok. 500m od rzeki Masłówki w pobliżu leśniczówki Stanisławowo. Kamień Stefana Bobrowskiego. Granit na betonowej podstawie. Obok po lewej stronie 2 ciosy macierzystego głazu i tablica z napisem. „Stefan BobrowskI 17.1.1840 + 12.04.1863. członek Centralnego Komitetu Narodowego, Naczelnik Miasta Warszawy, Faktyczny kierownik walki w pierwszym okresie powstania, premier rządu, przywódca CZERWONYCH. ZGINĄŁ W SPROWOKOWANYM PRZEZ BAŁYCH POJEDYNKU 12.IV.1863 TU W LESIE ŁASZCZYŃSKIM. GRÓB JEGO ZNAJDUJE SIĘ NA CMENTARZU W ŁASZCZYNIE KOŁO RAWICZA”.

LASY SARNOWSKIE – od Rawicza za Szymanowem od skrzyżowania dróg Szymanowo, Słupia Kapitulna i Sarnowa, Zielona Wieś – 150m na północ po prawej stronie drogi leśnej Sarnowy. POMNIK – głaz granitowy na betonowym cokole/ Po lewej stronie metalowy maszt Na głazie tablica żeliwna ca 47kg wagi o rozmiarach 50x40 cm poziomo. Napis ze znakiem PW /2 miecze i znicz/. „POMNIK GŁAZ PAMIĘCI POMORDOWANYCH W LASACH SARNOWSKICH W LATACH OKUPACJI HITLEROWSKIEJ 1939 – 1945”.

LASY SARNOWSKIE /na wschód w stronę Słupi Kapitulnej po prawej stronie skrzyżowania dróg Zielona Wieś – Sarnowa. Z tyłu kamienia dąb. KAMIEŃ – głaz skromnych rozmiarów poświęcony Stanisławowi Kamińskiemu – dowódcy lewego/południowego /frontu Powstania Wielkopolskiego w walkach o Rawicz. Kamień granitowy na płycie betonowej. Całość okolona żelaznym łańcuchem. Napis na kamieniu. Znak krzyża i napis w ramce obwódkowej prostokątnej: „TU POLEGŁ W WALKACH O RAWICZ Ś.P. STANISŁAW KAMIŃSKI. CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI”. UWAGA - KAMIEŃ POSTAWIONY PO PIERWSZEJ WOJNIE ŚWIATOWEJ. PRZECHOWANY W CZASIE OKUPACJI HITLEROWSKIEJ I PONOWNIE POSTAWIONY PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ.

SŁUPIA KAPITULNA – za wsią droga do Sów przed lasem podborowskim w lewo do Golejewka odgałęzia się droga polna, przy której po prawej stronie stoi pomnik – skromny z betonu/miejsce śmierci ks. proboszcza Juliusza Śledzińskiego – ofiary Powstania Wielkopolskiego postawiony w Polsce międzywojennej – odbudowany po II wojnie światowej. Napis: „W TYM MIEJSCU POLEGŁ BOHATERSKĄ ŚMIERCIĄ W WALCE O GRANICE POLSKI DN. 14.I.1919. KS. JULIUSZ ŚLEDZIŃSKI,PROBOSZCZ SŁUPI KAPITULNEJ. CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI”.

SŁUPIA KAPITULNA – szkoła podstawowa południowa strona przybudówki. Tablica z czarnego marmuru na murze szkoły. Pod znakiem Krzyża WLKP. napis: „PAMIĘCI POWSTAŃCÓW POLEGŁYCH W WALKACH O OSWOBODZENIE RODZINNEJ WSI: POR. STANISŁAW KAMIEŃSKI POLEGŁ 4.02.1919 r., SZER. JAN ŚWIĄTKIEWICZ 4.2.1919 r., SZER. WIKTOR DUDZIAK 4.2.1919 r., SZER. WŁADYSŁAW FILIPOWICZ 4.2.1919 r., SZER. FRANCISZEK TYCZYŃSKI 4.2.1919 r., SZER. LEON KIAŁKA 10.2.1919 r., KPR. STANISŁAW SIERAKOWSKI 21.6.1919 r., POR. STANISŁAW WĘCŁAŚ – ROZSTRZELANY PRZEZ OKUPANTA ZA UDZIAŁ W POWSTANIU WIELKOPOLSKIM 5.4.1919 r. W 50–TĄ ROCZNICĘ POWSTANIA WIELKOPOLSKIEGO”.

SŁUPIA KAPITULNA – kościół parafialny, zachodnia ściana przed wejściem głównym, idąc od strony ulicy. Tablica z czarnego marmuru przymocowana 4 bolcami do ściany kościoła. Uroczyste odsłonięcie nastąpiło 14.1.1979 r. Pod znakiem krzyża napis: „ODDALI SWE ŻYCIE W POWSTANIU WIELKOPOLSKIM 1919 W SŁUPI KAPITULNEJ: KS. ŚLEDZIŃSKI JULIUSZ, POR. KAMIŃSKI STANISŁAW, SZER. FILIPOWICZ WŁADYSŁAW, SZER. DUDZIAK WIKTOR, KAPR. ŚWIĄKIEWICZ JAK, SZER. KIAŁKA LEON, LECIEJEWSKI LEON, MATECKI TOMASZ, UMŁAWSKI JAN, BUDZYŃSKA AGNIESZKA, KEMPA GENOWEFA, POR. WĘCŁAŚ STANISŁAW – ŚCIĘTY 5.04.1941 PRZEZ OKUPANTA. W WDZIĘCZNEJ PAMIĘCI PARAFIANIE. R.I.P.”

ZIELONA WIEŚ – szkoła podstawowa budynek główny, strona zachodnia, po lewej stronie frontowych drzwi. Tablica marmurowa, biała, na ścianie z napisem. Uroczyste odsłonięcie nastąpiło 9.2.1969 r. Napis na tablicy: „W HOŁDZIE BOJOWNIKOM O WYZWOLENIE ZIEMI OJCZYSTEJ UCZESTNIKOM WALK W LATACH 1918 – 19 W PIĘĆDZIESIĄTĄ ROCZNICĘ POWSTANIA WIELKOPOLSKIEGO. ZIELONA WIEŚ DNIA 9 LUTEGO 1969 R.”

ZIELONA WIEŚ – kościół parafialny – zachodnia ściana po prawej stronie głównego wejścia do kościoła. Tablica marmurowa biała. Napis: „ŚP. KS. JAN PEWNIAK, PROBOSZCZ PARAFII ZIELONA WIEŚ W LATACH 1928-31 ZAMĘCZONY W DACHU 19.12.1941R. ODDAŁ ŻYCIE ZA WIARĘ I OJCZYZNĘ PAMIĘTAMY! WDZIĘCZNI PARAFIANIE”.

ZIELONA WIEŚ – kościół parafialny – wschodnia ściana po prawej stronie głównego wejścia do kościoła. Tablica marmurowa biała. Napis: „KAPŁANOM SYNOM TUTEJSZEJ PARAFII O. EDWARD DYKTO /FRANCISZKANIN/ UR. W ZIELONEJ WSI, ZMARŁ I POCHOWANY NA GÓRZE ŚW. ANNY W 70 ROKU ŻYCIA. KS.ANTONI ŁUKOWIAK – UR. W ŁĄKCIE KAP. WOJSK POLSKICH, WIĘZIEŃ OBOZU KONCENTRACYJNEGO NR 32889 ZAMĘCZONY W GROSS – ROSEN W 56 ROKU ŻYCIA. O. FORTUNAT HUPA /FRANCISZKANIN/ UR. 12.10.1912 W ZAWADACH KAP. WOJSK POLSKICH II WOJNY SWIATOWEJ POLEGŁ 20.08.1944 POD FALAIS /FRANCJA/ W 7 ROKU KAPŁAŃSTWA. R.I.P.”

ZIELONA WIEŚ – cmentarz parafialny. Grób-pomnik poświęcony powstańcom wielkopolskim z terenu hazów. Nad stalą odlew krzyża powstańczego. Napis na steli: „POWSTAŃCOM WIELKOPOLSKIM ZA UDZIAŁ W NIEPODLEGŁOŚĆ OJCZYZNY”. Na płycie poziomej napis: „CZEŚĆ ICH PAMIĘCI. WIECZNY ODPOCZYNEK RACZ IM DAĆ PANIE. NIECH ODPOCZYWAJĄ W SPOKOJU. W 100 ROCZNICĘ POWSTANIA”. Inicjatorzy: Stowarzyszenie Hazy To My. Odsłonięcie nastąpiło 21.03.2019 r.

SARNOWA – ściana południowa Ratusza - wnęka. Tablice pamiątkowe z czarnego granitu:

  • Tablica centralna, największa, wykonana wg projektu prof. Jacka Jarczewskiego przedstawiająca orła w koronie na górze, u dołu herb Sarnowy, a pośrodku dwa napisy oddzielone od siebie motywem roślinnym. Górny napis: „600-lecie nadania praw magdeburskich miastu Sarnowa 11 listopada 2007 r.”. Dolny napis: „750-lecie nadania Sarnowie praw miejskich.1262 – 2012”.
  • Tablica po lewej stronie z krzyżem powstańczym i napisem: „W hołdzie powstańcom wielkopolskim 1918-1919 społeczność Sarnowy. 2014 rok. Bóg, Honor, Ojczyzna”.
  • Tablica dolna po lewej stronie z napisem: „Jeśli zapomnę o nich, ty panie na niebie zapomnij o mnie – mieszkańcom sarnowy, którzy cierpieli i ginęli za wolność ojczyzny. Samorząd i społeczeństwo”.
  • Tablica dolna po prawej stronie z napisem: „ofiary zbrodni stalinowskiej: Józef Skwara, ur.29 lipca 1900 r. osadzony w obozie w Kozielsku. Zamordowany w 1940 r. Edmund Bondke, ur. 29 lipca 1912 r. osadzony w obozie w Starobielsku. Zamordowany w 1940 r.”

GROBY I MOGIŁY ZBIOROWE W RAWICZU

Grób kpt. Ignacego Buszy przywódcy Powstania Wielkopolskiego na Ziemi Rawickiej. Po lewej stronie kaplicy cmentarnej. Renowacja przeprowadzona w 2019 roku. Napis na płycie granitowej: „ŚP. IGNACY BUSZA KPT. W.P. POWSTANIEC WLKP. Z ROKU 1918/1919”.

Grób por. Stanisława Kamińskiego dowódcy południowego/lewego/ skrzydła frontu Powstania Wielkopolskiego w walkach o Rawicz 1918/1919. Znajduje się na lewo od grobu Ignacego Buszy. W 1996 r. grób został wykonany na nowo wg. nowego wzoru z lastriko.

Grób Stanisława Mikołajewicza powstańca wielkopolskiego, pierwszej ofiary Powstania Wielkopolskiego. Znajduje się po prawej stronie kaplicy cmentarnej. Napis na płycie granitowej: „ŚP. STANISŁAW MIKOŁAJEWICZ POWSTANIEC WLKP. 1918/1919, KAWALER KRZYŻA NIEPODLEGŁOŚCI. 1 STYCZEŃ 1919 R. PRZEŻYŁ LAT 18, PIERWSZY, KTÓRY ODDAŁ WŁASNE ŻYCIE ZA WOLNOŚĆ SWEGO MIASTA RAWICZA.”

Grób nauczyciela Józefa Scherwentkego, rozstrzelanego we wrześniu 1939r. przy Dolinie Świętojańskiej w Rawiczu. Pierwotnie pochowany w mogile zbiorowej, a później przeniesiony do mogiły rodzinnej.

Grób zbiorowy 7 robotników, którzy zostali zabici podczas „rozruchów głodowych” na rawickim rynku 19.08.1921 r.

 

Mogiła zbiorowa 5 żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1945 r. Kwatera nr 9. Betonowe obramowanie mogiły. Dawniej krzyż betonowy z tabliczką emaliowaną z napisem. Obecnie płyta pośrodku mogiły z wyrytym napisem: „MOGIŁA ZBIOROWA 5 ŻOŁNIERZY LUDOWEGO WOJSKA POLSKIEGO POLEGŁYCH W 1945. TADEUSZ MATUSIK, MICHAŁ CYGAN, MICHAŁ KUSZAREWICZ, STANISŁAW ŁODZIN, JEDEN NIEZNANY. CZEŚĆ ICH PAMIĘCI”.

Grób gen. Józefa Kalickiego, zasłużonego obywatela Rawicza, odznaczonego orderem virtuti millitarii i jego córki Marysieńki. Renowacja nastąpiła w 2018 roku. Na płycie inskrypcja: „Bogu i Ojczyźnie”. (do zrobienia)

Kwatera wojenna 115 indywidualnych grobów żołnierzy zmarłych w rawickim lazarecie uczestników wojny polsko-bolszewickiej.

Kwatera grobów żołnierzy armii pruskiej z okresu I wojny światowej. Wiele osób to Polacy wcieleni do wojska zaboru pruskiego. (do zrobienia)

8 grobów zbiorowych więźniów politycznych rawickiego więzienia z lat 1939 – 1945. Kwatera 15a. W mogiłach pochowanych jest 521 osób, z czego 424 znanych z imienia i nazwiska. Ciała ofiar zostały ekshumowane z terenu całego cmentarza w 1958 roku.

5 kwater mogił zbiorowych (20-25 osób, w tym 20 osób znanych z imienia i nazwiska) i stela betonowa z napisem. Po II wojnie światowej nastąpiła ekshumacja rawiczan rozstrzelanych przez Niemców we wrześniu 1939 roku. Na lewym skraju środkowej kwatery ekshumowane zwłoki nauczyciela Józefa Scherwentkego, rozstrzelanego we wrześniu 1939r. przy Dolinie Świętojańskiej w Rawiczu. Obecnie grób znajduje się przy kaplicy. Napis na steli (między dwoma krzyżami pod orłem): „MIEJSCE WIECZNEGO SPOCZYNKU OFIAR BESTIALSKO ZAMORDOWANYCH PRZEZ HITLEROWCÓW W 1939 R. ZGINĘLI ZA TO, ŻE BYLI POLAKAMI. CZEŚĆ ICH PAMIĘCI.”

72 groby indywidualne więźniów politycznych zmarłych lub zamordowanych w rawickim więzieniu w okresie okupacji niemieckiej i terroru stalinowskiego w latach 1939-56. Groby rozmieszczone są w starszej części cmentarza oraz w kwaterze „Za murem”.

GROBY I MOGIŁY ZBIOROWE W GMINIE RAWICZ

ŁASZCZYN – cmentarz parafialny. Grób z piaskowca na nim płyta, całość ogrodzona żelaznym płotem – płyta i opłotowanie stylowe z 1894 r. Na płycie znak krzyża i napis: „TU SPOCZYWA STEFAN BOBROWSKI CZŁONEK RZĄDU NARODOWEGO, NACZELNIK MIASTA WARSZAWY 1838R. + 1863R. RODZINA I KOLEDZY UNIWERSYTETU KIJOWSKIEGO WIELKIEMU PATRIOCIE I NAJLEPSZEMU PRZYJACIELOWI KAMIEŃ TEN POŁOŻYLI W 1894 R.”.

SŁUPIA KAPITULNA – po wschodniej stornie kościoła parafialnego. Grób ks. Proboszcza Juliusza Śledzińskiego – ofiary Powstania Wielkopolskiego 1918/19. Kielich i napis na nagrobku: „Ś.P. KS. JULIUSZ ŚLEDZIŃSKI 12.IV.1875. – 14.I.1919. CZEŚĆ ZACNEMU KAPŁANOWI ZASŁUŻONEMU BOGU I OJCZYŹNIE, KTÓRY ZGINĄŁ Z RĄK BARBARZYŃSKICH GRANZSZUCU ZDROWAŚ MARIO”.

SŁUPIA KAPITULNA – południowa strona kościoła parafialnego. Grób zbiorowy 3 powstańców wielkopolskich z betonowym nagrobkiem, obrzeżony takim samym krawężnikiem. Krzyż, liść palmy i miecz oraz napis na nagrobku: „TU SPOCZYWAJĄ W BOGU Ś.P. WŁADYSŁAW FILIPOWICZ POLEGŁ II.1919 R., WIKTOR DUDZIAK POLEGŁ 4.II.1919 R., JAN ŚWIĄTKIEWICZ POLEGŁ 6.II.1919 R.”.

ZIELONA WIEŚ – cmentarz parafialny – na wschód od kościoła. 11 grobów powstańców wielkopolskich i pomnik z tablicą. Lista poległych powstańców:

  1. NOWAK STANISŁAW – 12.2.1919.
  2. NIEDŹWIEDŹ STANISŁAW – 12.2.1919
  3. MURAWKA ANTONI – 10.2.1919
  4. GAJOWY JAN – 10.2.1919
  5. STACHOWIAK IGNACY – 25.1.1919
  6. LACHERA STANISŁAW – 20.1.1919
  7. LACHERA PIOTR – 01.2.1919
  8. PACA JÓZEF 16.2.1919
  9. BĄK Franciszek – 26.2.11919
  10. BĄK IGNACY – 02.3.1919
  11. NIEDŹWIEDŹ STANISŁAW – 30.1.1919

SARNOWA - cmentarz parafialny – przy wejściu przy murze. Mogiła zbiorowa 3 żołnierzy kampanii wrześniowej 1939 r. Zginęli w dniu 2 września 1939 r. w obronie Ojczyzny.

MASŁOWO/ZAŁĘCZE – głaz

NIECZYNNE CMENTARZE WYZNANIOWE

TEREN BYŁEGO CMENTARZA EWANGELICKIEGO, ul. Półwiejska, ul. Południowa, ul. Boczna – kamień pamiątkowy oraz tablica przy wejściu na teren cmentarza. W 1996 roku postawiono duży drewniany krzyż, a rok później postawiono pomnik - głaz z polskim i niemieckim napisem.

TEREN BYŁEGO CMENTARZA EWANGELICKIEGO, ul. Ogrodnicza, ul. Miła – w centralnej części zachowały się pozostałości kaplicy grobowej.

TEREN CMENTARZA ŻYDOWSKIEGO - w pobliżu ulic Kalickiego i Wzgórze (tzw. Judebergi). Obejmuje około 1,5 hektarowy obszar, wyróżniający się obecnie grupą okazałych, objętych ochroną dębów. Nie zachowały się nagrobki (macewy) z tego cmentarza. Zostały zniszczone podczas II wojny światowej. Fundamenty ogrodzenia widoczne są od strony zachodniej. Zostały rozebrane zwieńczona murowanym łukiem brama oraz schody prowadzące na wzniesienie. Zachowały się jedynie: dom przedpogrzebowy i dom grabarza, które pełnią obecnie funkcje mieszkalne.

CMENTARZ EWANGELICKI W SARNOWIE I LAPIDARIUM PŁYTY NAGROBNEJ.

CMENTARZ EWANGELICKI W DĘBNIE POLSKIM

CMENTARZ EWANGELICKI W SZYMANOWIE.

CMENTARZ EWANGELICKI W SIKORZYNIE.

CMENTARZE WOJENNE

Cmentarz żołnierzy Armii Radzieckiej - położony na terenie leśnym, przyległym do Ulicy Gen. Grota - Roweckiego. Na cmentarzu pochowani są polegli i zmarli żołnierze w 1945 roku. Utworzony w 1952 roku cmentarz jest jednym z trzech tego typu cmentarzy w byłym województwie leszczyńskim. Pochowanych jest tam 1503 żołnierzy, których szczątki przeniesiono z byłych powiatów rawickiego, gostyńskiego, kępińskiego, krotoszyńskiego i leszczyńskiego. Znajdują się tutaj 82 mogiły zbiorowe i 22 indywidualne. Centralnym miejscem hektarowego cmentarza jest obelisk.

MIEJSCA NIEOZNAKOWANE

„BIAŁY ORZEŁ” koło Rawicza, w stronę do Żylic przy trasie E-5 po lewej stronie przy Pijawce – lewym dopływie Masłówki. Nieistniejąca już dawna karczma. Hitlerowski obóz pracy Żydów w czasie okupacji. Miejsca martyrologii Żydów w czasie okupacji niemieckiej.

„KOLUMBIA” koło Rawicza po prawej stronie linii kolejowej w kierunku Wrocławia dawna międzywojenna karczma rawicka. Obóz ciężkiej pracy. Miejsca martyrologii Żydów w czasie okupacji niemieckiej.

„FOLUSZ” leśniczówka nad rzeką Dąbrocznią w Lasach Sarnowskich – 5 km od Rawicza w kierunku północno – wschodnim. Nieistniejąca już dawna karczma. Obóz ciężkiej pracy – miejsce martyrologii i straceń Żydów w leśniczówce „FOLUSZ” (dawniej sukiennicy rawiccy folowali tu sukno na rzece Dąbroczni).

ŁĄKTA budynek byłej szkoły podstawowej. Obóz ciężkiej pracy i martyrologii Żydów w czasie okupacji niemieckiej.